هلينى و يا مسيحيت شرقى متأثر شده ، و اين روش را از ان اقتباس نموده‌اند . و اين حدس بيشتر ازين تأييد مىشود ، كه امويان و عباسيان در مقابر معروف گنبد ساخته‌اند . هنگاميكه ما به ساختمانهاى آتشكدهاى دورهء قبل از اسلام و يا مقارن ظهور اسلام متوجه شويم و ببينيم كه بر فراز آتشكدها گنبدى مىساختند ، كه بر يك قاعده مربعى استوار بود ، بنابر ان نتيجه ميگيريم كه معماران اين سرزمين ، ماهرتر از روميان بودند . زيرا معماران رومى فقط توانسته‌اند ، گنبدهايى را كه مىساختند بر روى ستونهايى كه از مجموع آنها دايره‌يى تشكيل مىيافت و يا بر يك قاعده اسطوانه‌يى دايره شكل بسازند . ولى گنبدهاى اين سرزمين مقرنس‌هايى داشت كه بوسيلهء آنها اركان چهارگانهء گنبد به تدريج بالا برده و بكاسهء داخلى گنبد ميرسيد ، و گنبد هم شكل پيازى داشت كه خشت‌كارى كاشى سطح خارجى آن را مىپوشانيد ، و منظرهء آن زيبا بود . « 1 » از خصايص ديگر اين سبك معماريست كه براى آرايش ابنيه ، تزيينات مسطح را به كار برده و از آرايش‌هاى برجسته كه ابنيهء هندى و اروپايى را سنگين كرده و بارى بر آنها شده است خوددارى نموده‌اند ، و بدين وسيله ساختمان را از وضع طبيعى خارج نساخته‌اند . و گچ‌برى بناهاى ايشان نيز ماهرانه است ، كه گاهى كاشى و معرق و خزف رنگين و منقش نيز در ان استعمال مىشد « 2 » ، و نقوش ديوارى كه قديم‌ترين نمونه‌هاى آن بر ديوارهاى نگارين سموچهاى باميان موجود است ، نيز در برخى از ابنيه به كار ميرفت ، كه بقاياى آن را بقول بيهقى در كاخ باغ عدنانى مسعود بن سلطان محمود در هرات مىيابيم ، « 3 » و اكنون نمونه‌هاى كوچك اين‌گونه نقوش ديوارى از كاخهاى غزنويان در لشكرى بازار بست كنار هلمند هم كشف شده است ، و بقول البشارى مردم زرنج

--> ( 1 ) - صنايع ايران بعد از اسلام 45 تا 52 ( 2 ) - همين كتاب 59 ( 3 ) - تاريخ بيهقى 1 / 131